INTENCJA i ARCHETYP — od zapytania klienta do wyrobu gotowego
Teza
Dwa pojęcia trzymają cały model w ryzach. INTENCJA (zadanie pracy) pokazuje, że zlecenie żyje w czasie — dojrzewa, może się cofnąć, zmienić priorytet. ARCHETYP (wzorzec produktu — przepis tłumaczący język handlowy na język produkcji) sprawia, że silnik planowania widzi zasoby i ograniczenia, nie nazwy wyrobów. Razem stanowią „silnik sensu” — system jest elastyczny wobec zmian, ale zachowuje standaryzację i kontrolę.
INTENCJA — od zapytania do gotowego elementu
INTENCJA to nie statyczny wiersz w tabeli zamówień. To żywy obiekt, który przechodzi przez sześć poziomów dojrzałości — od wstępnego zapytania ofertowego po gotowy element:
Diagram — Żywotność INTENCJI
Cztery strefy dojrzałości zlecenia — od pełnej swobody silnika (Duch) po zamrożenie wymagające eskalacji (Zaplanowane). Im bliżej realizacji, tym trudniej zmienić plan.
sequenceDiagram participant HANDEL as Dział Handlowy participant SILNIK as Silnik planowania participant PRODUKCJA as Produkcja rect rgba(255, 249, 196, 0.4) Note over HANDEL,SILNIK: DUCH · Zapytanie ofertowe HANDEL->>SILNIK: Nowa INTENCJA + ARCHETYP SILNIK->>HANDEL: Ocena: termin, zasoby, wpływ na miks end rect rgba(227, 242, 253, 0.4) Note over HANDEL,SILNIK: MIĘKKA · Miękka rezerwacja HANDEL->>SILNIK: Wstępne uzgodnienia → Miękka SILNIK->>HANDEL: Zasoby zarezerwowane miękko end rect rgba(232, 245, 233, 0.4) Note over HANDEL,SILNIK: TWARDA · Twarda rezerwacja HANDEL->>SILNIK: Projekt gotowy → Twarda SILNIK->>HANDEL: Zasoby zarezerwowane na twardo end rect rgba(255, 205, 210, 0.4) Note over HANDEL,PRODUKCJA: ZAPLANOWANE → WYKONANE · Realizacja SILNIK->>PRODUKCJA: Start produkcji PRODUKCJA->>SILNIK: Element gotowy end Note over HANDEL,PRODUKCJA: ↩ Cofnięcia możliwe na każdym etapie · Im bliżej realizacji, tym trudniej
Każdy poziom dojrzałości odpowiada innej strefie horyzontu planowania:
| Poziom | Strefa | Co to oznacza dla planu |
|---|---|---|
| Duch (zapytanie) | OTWARTA | Silnik planowania przesuwa dowolnie |
| Miękka (wstępna rezerwacja) | ELASTYCZNA | Miękka rezerwacja, automatyczne przeliczanie |
| Twarda (projekt gotowy) | USTALONA | Twarda rezerwacja, zmiana wymaga zgody |
| Zaplanowane (zobowiązanie) | ZAMROŻONA | Nieprzesuwalne bez eskalacji do Dyrektora |
Im bliżej terminu realizacji, tym wyższy wymagany poziom dojrzałości INTENCJI — i tym trudniej zmienić plan. To chroni przed chaosem „zmian na ostatnią chwilę”, a jednocześnie pozwala na pełną swobodę w dalszym horyzoncie.
Diagram szczegółowy — pełna żywotność INTENCJI z udziałem wszystkich aktorów
Rozwinięcie powyższego diagramu: pięciu uczestników (Klient, Handel, Silnik, Dyrektor Produkcji, Hala produkcyjna), cztery strefy horyzontu planowania oraz blok cofnięć i renegocjacji — bo w produkcji ETO życie nie idzie po linii prostej.
sequenceDiagram participant KLIENT as Klient participant HANDEL as Dział Handlowy participant SILNIK as Silnik planowania participant DYREKTOR as Dyrektor Produkcji participant PRODUKCJA as Hala produkcyjna rect rgba(255, 249, 196, 0.4) Note over KLIENT,SILNIK: STREFA OTWARTA (Duch) · Silnik przesuwa dowolnie KLIENT->>HANDEL: Zapytanie ofertowe HANDEL->>SILNIK: Tworzy INTENCJĘ (Duch) + przypisuje ARCHETYP SILNIK->>HANDEL: Ocena wpływu na miks: termin, zasoby, konflikty HANDEL->>KLIENT: Odpowiedź ofertowa w sekundy end rect rgba(227, 242, 253, 0.4) Note over KLIENT,SILNIK: STREFA ELASTYCZNA (Miękka) · Miękka rezerwacja, automatyczne przeliczanie KLIENT->>HANDEL: Wstępne uzgodnienia handlowe HANDEL->>SILNIK: Eskalacja dojrzałości → INTENCJA (Miękka) SILNIK->>HANDEL: Miękka rezerwacja zasobów zatwierdzona end rect rgba(232, 245, 233, 0.4) Note over HANDEL,DYREKTOR: STREFA USTALONA (Twarda) · Twarda rezerwacja, zmiana wymaga zgody HANDEL->>SILNIK: Projekt techniczny gotowy → INTENCJA (Twarda) SILNIK->>HANDEL: Twarda rezerwacja zasobów SILNIK->>DYREKTOR: Informacja: zasoby zarezerwowane na twardo end rect rgba(255, 205, 210, 0.4) Note over HANDEL,PRODUKCJA: STREFA ZAMROŻONA (Zaplanowane → Wykonane) · Nieprzesuwalne bez eskalacji HANDEL->>DYREKTOR: Zobowiązanie terminu wobec klienta DYREKTOR->>SILNIK: Zatwierdzenie → INTENCJA (Zaplanowane) SILNIK->>PRODUKCJA: Harmonogram operacyjny → start produkcji PRODUKCJA->>SILNIK: Meldunki z hali (STAN) PRODUKCJA->>SILNIK: Element gotowy → INTENCJA (Wykonane) end rect rgba(255, 235, 238, 0.3) Note over KLIENT,DYREKTOR: COFNIĘCIA I RENEGOCJACJE · Życie nie idzie po linii prostej KLIENT-->>HANDEL: Zmiana projektu HANDEL-->>SILNIK: Cofnięcie: Twarda → Miękka HANDEL-->>DYREKTOR: Renegocjacja terminu DYREKTOR-->>SILNIK: Odblokowanie: Zaplanowane → Twarda KLIENT-->>HANDEL: Anulowanie (Duch → ∅) end
ARCHETYP — uniwersalny język fabryki
ARCHETYP (wzorzec produktu) to „przepis”, który tłumaczy język działu handlowego na język silnika planowania. Handlowiec mówi „belka mostowa 24 m”. Silnik planowania widzi „25 m toru, 8,5 m³ betonu, 2 zmiany robocze, tryb VIP na węźle produkcyjnym”.
Kluczowa zasada: silnik planowania nie rozróżnia typów produktów. Nie wie, czy planuje belkę, płytę kanałową czy ścianę prefabrykowaną. Widzi wyłącznie znormalizowane zużycie zasobów — a to zapewnia mu ARCHETYP.
Diagram — Uniwersalność silnika: ARCHETYP jako tłumacz
Jak ARCHETYP tłumaczy język działu handlowego (nazwy wyrobów) na język silnika planowania (zużycie zasobów i ograniczenia fizyczne), a INTENCJA dostarcza kontekst czasowy i priorytetowy.
flowchart TB subgraph HANDEL["Język działu handlowego"] A["Belka mostowa 24 m"] B["Płyta kanałowa HC"] C["Ściana prefabrykowana"] end ARCH["ARCHETYP<br/>Tłumaczenie na język zasobów<br/>i ograniczeń fizycznych fabryki"] INT["INTENCJA<br/>Zadanie pracy: co + kiedy<br/>Żywotność w czasie"] SILNIK["Silnik planowania<br/>Widzi: zużycie zasobów<br/>Nie widzi: nazw wyrobów"] A --> ARCH B --> ARCH C --> ARCH ARCH -->|normalizacja do języka<br/>zasobów i fizyki| INT INT -->|zapotrzebowanie<br/>na zasoby| SILNIK style ARCH fill:#e3f2fd,stroke:#1565c0,stroke-width:2px style INT fill:#e8f5e9,stroke:#2e7d32,stroke-width:2px style SILNIK fill:#fff3e0,stroke:#e65100,stroke-width:1px
Korzyści uniwersalności silnika:
- Uniwersalność — ten sam silnik planuje wszystkie typy produktów.
- Rozszerzalność — nowy typ produktu to nowy ARCHETYP w katalogu, bez zmian w logice planowania.
- Wyodrębnienie odpowiedzialności — logika planowania jest niezależna od szczegółów produktowych.
- Analiza miksu — nałożenie profili zasobowych wielu ARCHETYPÓW jednocześnie ujawnia konflikty, których pojedynczy ARCHETYP nie pokazuje (zob. rozdział 02). Silnik planowania ocenia nie produkt w izolacji, lecz kombinację produktów obecnych na hali.
Governance archetypów
Archetypy podlegają wersjonowaniu i walidacji — zmiany są kontrolowane, aby uniknąć „worka na wyjątki” i zapewnić stabilność planowania. Incydenty operacyjne (awaria, opóźnienie, brak zasobu) obsługuje krótka pętla — reakcja w bieżącej zmianie. Systematyczne odchylenia (niedoszacowane czasy, powtarzające się problemy jakościowe) uczą archetypy w długiej pętli — rekalibracja na danych historycznych (zob. rozdział 05).
Jak to działa razem — przykład z fabryki Zbych-Pol & Mobet
Klient dzwoni z zapytaniem o cztery belki mostowe typu T z terminem za sześć tygodni. Handlowiec wpisuje zapytanie — system tworzy cztery INTENCJE na poziomie Duch, każda powiązana z ARCHETYPEM „belka mostowa”. ARCHETYP natychmiast tłumaczy to na język zasobów: 100 m toru, 34 m³ betonu, 8 zmian roboczych, tryb VIP na WĘZEŁ_PROD. Silnik planowania nakłada ten profil na aktualny miks produktów — cztery belki w połączeniu z bieżącymi zleceniami na stołach i planowanymi zalewami — i w sekundy odpowiada: „tak, termin realny, ale wpływ na miks — przesunięcie dwóch zleceń na stołach o jedną zmianę”.
Handlowiec dostaje odpowiedź systemową bez angażowania Dyrektora Produkcji — nie musi on przerywać pracy, by odpowiadać na każde zapytanie ofertowe.
A co, gdy plan się rozjedzie z rzeczywistością?
Powyższy przykład pokazuje, jak system planuje — ale plan to dopiero połowa historii. Co gdy jedna z form okaże się uszkodzona? Gdy beton nie dojrzeje w zakładanym czasie, bo temperatura w nocy spadła poniżej normy? Gdy kwartet suwnic jest zajęty transportem z innego toru i zalewanie musi czekać? Każde takie zdarzenie sprawia, że model traci kontakt z rzeczywistością — chyba że ma mechanizm samokorekcji. Incydenty operacyjne obsługuje krótka pętla (reakcja w bieżącej zmianie). Systematyczne odchylenia uczą archetypy w długiej pętli (rekalibracja na danych historycznych). O tym, jak system wykrywa odchylenia i koryguje plan, mówi następny rozdział.
Poprzedni rozdział: 03-CDM-jako-Wspólny-Język-Biznesu-i-Produkcji | Następny rozdział: 05-Zamknięta-Pętla-Sprzężenia-Zwrotnego-STAN